|
|
|
EDYTUJ
- teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy
WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0
Park przypałacowy w Świątnikach powiat wrocławski Świątniki to wieś położona w Dolinie Sulistrowickiego Potoku, na północnych stokach Gozdnika, na wysokości 163-180 m n.p.m., 5 km w kierunku południowo-wschodnim od Sobótki, w województwie dolnośląskim. Miasto i Gmina Sobótka, usytuowane 30 km na południowy-zachód od Wrocławia, u podnóża tajemniczej Góry Ślęży – stanowią naturalne zaplecze turystyczne dla aglomeracji Wrocławskiej. Do Świątnik można dojechać od strony Sobótki lub Jordanowa Śląskiego, przez który przebiega droga krajowa nr 8, prowadząca z Wrocławia do Kudowy. Zespół dworsko-parkowy znajduje się w północnej części wsi. Pałac stanowiący centrum założenia, poprzedza od południa trapezowy dziedziniec gospodarczy, otoczony zabudowaniami folwarcznymi, od północy i wschodu tereny użytkowe, częściowo o parkowym charakterze. Przepływający za pałacem Potok Sulistrowicki i rów melioracyjny z groblą ziemną, wyznaczają teren ciągu spacerowo-widokowego, stanowiącego przedłużenie głównej osi kompozycyjnej założenia. Grobla ziemna nad rowem melioracyjnym obsadzona jest aleją lipową, której kontynuacją jest pas zadrzewień nad potokiem łączącym Świątniki z Nasławicami. Przy lipowej alei widoczne ślady ruin budowli ogrodowej. Przy drodze prowadzącej do bram obiektu znajduje się świątynia katolicka. Teren cmentarza przykościelnego z kościołem od strony drogi i na granicy północnej otoczony jest murem, jego wschodnią granicę stanowi potok. Na terenie cmentarza zachowany jest tylko jeden stary pomnik – kamienny krzyż posadowiony na cokole w formie leżących lwów. Wzdłuż położonego przy drodze muru, zachował się fragment szpaleru lipowego. Pięknym pałacem wraz parkiem opiekuje się obecnie dyrektor Szkoły Podstawowej w Świątnikach, a rola parku związana jest z działalnością szkoły. Na polanie przed parkiem urządzono boisko szkolne, skocznię oraz niewielki plac zabaw. Corocznie odbywają się tam organizowane przez szkołę festyny rodzinne i imprezy plenerowe. Latem, mieszkańcy wsi organizują tam zabawy taneczne. To również ulubione miejsce popołudniowych lub weekendowych spotkań rekreacyjnych uczniów szkoły i ich rodziców. Historia Świątniki to jedna z wielu osad o tej nazwie, występująca w powiecie wrocławskim. Jej etymologia związana jest z posługami mieszkańców na rzecz najbliższej świątyni, polegającymi na pilnowaniu, sprzątaniu, obsłudze dzwonu, grzebaniu zmarłych, zapalaniu świec, przygotowywaniu ksiąg liturgicznych do nabożeństw itp. Łacińska nazwa wsi: “Suecina”, znalazła się po raz pierwszy w dokumencie z 1148 r., gdzie wymieniona została jako własność kościoła Najświętszej Marii Panny i św. Wincentego we Wrocławiu. Jak wskazują liczne odkrycia archeologiczne niemieckich i polskich badaczy, osadnictwo na tym obszarze było jednak o wiele starsze. Następne liczne wzmianki w źródłach wskazywały na ciągłość istnienia wsi w tym miejscu. W wieku XV Świątniki prawdopodobnie zostały doszczętnie zniszczone w okresie wojen husyckich. Później odbudowano je w czasie następnej fazy osadnictwa. Kolejne informacje źródłowe pochodzą dopiero z początku XVII w. Od 1600 r. właścicielem majątku był Leonhard von Gellhorn. Jego wkładem w dzieje Świątnik było ufundowanie kościoła wzniesionego w 1624 r. (dzisiejszy kościół p.w. Matki Bożej Bolesnej). Następnym właścicielem wsi został czeski szlachcic, Zdenko (Cinko) Hovora z rodu von Leippe, który uciekł z Czech na Śląsk w obawie przed szykanami ze strony katolików. Trafił na dwór księcia brzeskiego Johanna Christiana i zakochał się w jego córce, Elisabeth. Uczucie zaowocowało ślubem i wniesieniem przez młodą małżonkę wiana w postaci m.in. dóbr w Świątnikach. Następne lata to liczne zmiany właścicieli pałacu oraz samej wsi. Ciekawostką wartą przybliżenia był fakt, że o jej losach w czerwcu 1757 r. rozstrzygnęło.... losowanie pomiędzy Georgiem Ferdinandem i Carlem Aleksandrem von Zedlitz. Wygrał je Carl Aleksander, który od tego momentu, wraz z żoną Johanną Caroliną Ulrike von Posadowsky, został panem Świątnik. W 1813 r. podczas wojny prusko-napoleońskiej w świątnickim pałacu kwaterował szef sztabu Armii Śląskiej feldmarszałek August Neidhardt von Gneisenau. Do dziś zachowały się listy sygnowane przez tego słynnego żołnierza, które wysyłał stąd do swoich licznych przyjaciół. W samej wsi przebywał także zapewne król pruski Fryderyk Wilhelm III i car rosyjski Aleksander I, którzy 11 sierpnia 1813 r. wzięli udział w przeglądzie wojska oraz inni wysokiej rangi dowódcy koalicji antynapoleońskiej. Administracyjnie wieś do 1932 r. należała do powiatu niemczańskiego, a po reformie w państwie niemieckim – do powiatu wrocławskiego. Po koniec II wojny światowej pałac należał do rodu Zedlitz und Trutzschler von Falkenstein. Dzieje szkolnictwa w Świątnikach zaczynają się w 1729 r., w momencie powstania tu pierwszej szkoły. Była to placówka ewangelicka, gdyż większość mieszkańców wsi była tego wyznania. Lekcje najczęściej odbywały się w tym czasie jesienią i zimą. W innych porach roku uczniowie brali udział w pracach polowych. W pierwszej klasie uczono głównie czytania, w tym abecadła i sylabizowania a w następnych latach, pisania i rachowania. Przedwojenny budynek szkolny w Świątnikach wzniesiono w 1826 r. Szkoła mieściła się w dzisiejszym domu przy ul. Parkowej 3. W 1911 r. do szkoły uczęszczało 84 uczniów. Była ona jednoklasowa, a nauczycielem był Wilhelm Kurz. W 1930 r. w szkole uczyło się 41 uczniów, których nauczał miejscowy nauczyciel i organista Fritz Scheibig. Pracował on za wynagrodzenie w wysokości 220 niemieckich marek. Do czasu zakończenia drugiej wojny światowej we wsi znajdowała się jedna placówka oświatowa. W czasie II wojny światowej w majątku i u okolicznych gospodarzy pracowali jeńcy wojenni z oddziału roboczego jeńców wojennych nr 841 Stalagu VIII A w Zgorzelcu. We wsi nie było zniszczonych gospodarstw czy budynków, równie dobrze prezentował się pałac. II wojna światowa nie pozostawiła śladów swych okropieństw. Po jej zakończeniu, we wsi czasowo przebywali żołnierze sowieccy. Wtedy też pałac doznał pierwszych, widocznych śladów uszkodzeń. W Świątnikach pozostali niemieccy mieszkańcy, którzy oczekiwali na decyzję zwycięskich mocarstw. Ich los miał się rozstrzygnąć latem 1945 r. Wtedy zapadła decyzja o przejęciu przez Polaków terenów na wschód od Nysy Łużyckiej. Majątek należący do Niemców przejął skarb państwa (dokładnie Tymczasowy Zarząd Państwowy). W październiku 1948 r. 50 uczniów rozpoczęło naukę w swojej nowej szkole. Pałac wymagał tylko niewielkiego przystosowania do celów dydaktycznych. W II połowie lat pięćdziesiątych wzrastająca liczba dzieci (sięgająca 144 uczniów!) powodowała, że pogarszały się warunki lokalowe szkoły. Niegdyś piękny pałac, który w latach świetności gościł wybitnych mężów stanu, popadał w totalną ruinę. Długo oczekiwany (od 1953 r.!) remont kapitalny rozpoczął się 7 sierpnia 1968 r. Dopiero 21 listopada 1981 r., po 12 latach remontu, pałac został oddany do dyspozycji uczniów. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych przyszłość zabytku była zagrożona, wobec zakusów na niego Socjalistycznego Związku Studentów Polskich. W I połowie lat dziewięćdziesiątych w placówce dokonano kilku prac remontowych, m. in. wymiany stropów, zbudowania nowych ciągów komunikacyjnych. Większość pieniędzy pozyskano z Europejskiego Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej. Niekończący się cykl remontów pałacu zakończony został w 2001 r. odnowieniem elewacji, co spowodowało, że barokowy budynek odzyskał część blasku. Niestety nie udało się przywrócić funkcji użytkowych w części północnej pałacu. Przyroda Pierwsze wzmianki o ogrodzie (tzw. Lustgarten) w Świątnikach, umiejscowionym w okolicach dzisiejszego pałacu, pochodzą z 1689 r. Prawdopodobnie powstał on przy znajdującym się w tym miejscu renesansowym dworze. Obecnie 2-hektarowy obszar parku i całej posiadłości szkoły leży w granicach Ślężańskiego Parku Krajobrazowego utworzonego 8 czerwca 1988 roku i figuruje w ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Zlokalizowany jest w północno-wschodniej części założenia po obu stronach Sulistrowickiego Potoku przepływającego z południa na północ. Wąski pas starodrzewia porasta brzegi rowu i jednocześnie wysokiej grobli, oddzielającej koryto rzeki od sąsiednich łąk (pierwotnie dużego stawu). Dominują tutaj kasztanowce, dęby i robinie akacjowe. Część zasadnicza parku, dostępna po przejściu przez mostek, posiada polanę wykorzystywaną jako boisko szkolne i plac zabaw. Park przecina alejka, prosta droga spacerowa, kończąca się bramą północną (pozostały tylko jej filary). Szata roślinna parku charakteryzuje się rzędowymi pojedynczymi nasadzeniami drzew liściastych i nielicznych iglastych. Dominujące gatunki to: lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, kasztanowce zwyczajne, robinie akacjowe i klony pospolite. W mniejszej ilości występują buki zwyczajne, jesiony wyniosłe i lipy szerokolistne. Rosną także pojedyncze okazy skrzydłorzecha kaukaskiego, orzecha włoskiego, dębu błotnego, grabu pospolitego, wierzby białej i topoli czarnej. Z drzew iglastych występuje kilka sztuk świerka pospolitego, świerka kłującego srebrnegooraz sosny wejmutki. Wyróżniające się pod względem wielkości są dwa stare buki o średnicach pni ok. 140 cm, będące pomnikami przyrody. Niedaleko starych buków występuje storczyk – Gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis). Roślina żółtobrunatna, bez zielonych liści o prostej łodydze pokrytej pochwiastymi łuskami. Storczyk ten żyje w symbiozie z grzybami, dzięki czemu wykorzystuje związki organiczne z próchnicy. Przy północnej granicy parku rośnie lipa drobnolistna o średnicy pnia ponad 1 m. Równie okazałe są dęby i lipy rosnące na polanie. Wzdłuż wschodniego brzegu potoku oraz wzdłuż alejki parkowej, nasadzono rząd młodych topoli, które zatarły unikatową kompozycję parku. W partiach zadrzewionych wschodniej części parku licznie występuje samosiew, złożony z klonów, grabów, dębów, jesionów i topoli. Warstwa krzewiasta jest uboga. Dominuje w niej bez czarny, jeżyny, dzika róża, jaśminowiec wonny, czeremcha zwyczajna, głóg jednoszyjkowy. Wiosną, w zadarnionej pokrywie parku spotkamy zawilca gajowego, ziarnopłon wiosenny, szczawik zajęczy, jasnotę plamistą, taszniki pospolite, gwiazdnicę wielkokwiatową, tobołki polne, różne gatunki jaskrów i przytulii, pokrzywę zwyczajną, gajowca żółtego, kuklika pospolitego i pięciornika krzewiastego. Rozbrzmiewa on wówczas ptasim śpiewem, przerywanym odgłosami pracy dzięciołów. Ptaki chętnie zakładają swoje gniazda oraz zamieszkują zawieszone przez członków SK LOP budki lęgowe, z dala od zgiełku codziennego życia. EDYTUJ - teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0 opis parku | ścieżka | bibliografia | galeria | autorzy |
|
Projekt w 2006 i 2007 roku finansowany był ze środków
Rządowego Programu "Fundusz Inicjatyw Obywatelskich"
